1. Phân loại theo độ tuổi
-
Dưới 6 tuổi: Không có năng lực hành vi. Mọi giao dịch do cha mẹ thực hiện thay.
-
Từ đủ 6 đến dưới 15 tuổi: Chỉ được tự thực hiện các giao dịch nhỏ phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày (như mua đồ dùng học tập, đồ ăn). Các việc lớn hơn phải có sự đồng ý của cha mẹ.
-
Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi: Được tự mình thực hiện hầu hết các giao dịch và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng (nếu có). Tuy nhiên, các giao dịch lớn liên quan đến nhà đất, xe cộ vẫn cần cha mẹ đồng ý.
-
Từ đủ 18 tuổi trở lên: Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Được tự do quyết định mọi giao dịch và chịu trách nhiệm pháp lý cá nhân.
2. Các trường hợp đặc biệt
Nếu một người đã đủ tuổi nhưng thuộc các trường hợp sau thì quyền tự quyết sẽ bị hạn chế hoặc tước bỏ:
-
Mất năng lực hành vi: Người bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác không thể nhận thức được (phải có quyết định của Tòa án).
-
Hạn chế năng lực hành vi: Người nghiện ma túy hoặc chất kích thích dẫn đến phá tán tài sản gia đình (phải có quyết định của Tòa án).
-
Người có khó khăn trong nhận thức: Người chưa mất hẳn năng lực nhưng cần có người giám hộ hỗ trợ trong một số giao dịch nhất định.
Tóm lại: Càng lớn tuổi, quyền tự chủ trong giao dịch càng mở rộng. Tuy nhiên, nếu không đủ tuổi hoặc không tỉnh táo về mặt nhận thức, pháp luật yêu cầu phải có người đại diện để bảo vệ quyền lợi cho chính cá nhân đó.
